Hoe moet ‘n mens lewe? (‘n kort oorsig oor Spreuke)

Compass on Bible

In sy boek, Don’t waste your Life, vertel John Piper die volgende storie:

 

“For me as a boy, one of the most gripping illustrations my fiery father used was the story of a man converted in old age.  The church had prayed for this man for decades.  He was hard and resistant.  But this time, for some reason, he showed up when my father was preaching.  At the end of the service, during a hymn, to everyone’s amazement he came and took my father’s hand.  They sat down together on the front pew of the church as the people were dismissed.  God opened his heart to the Gospel of Christ, and he was saved from his sins and given eternal life.  But that did not stop him from sobbing and saying, as the tears ran down his wrinkled face – and what an impact it made on me to hear my father say this through his own tears – ‘I’ve wasted it!  I’ve wasted it!’” (Crossway Books, WHEATON, 2003, p.12).

 

John MacArthur het in ‘n preek vertel hoe hy by ‘n 78-jarige man se sterfbed gesit het.  Met trane het die man vir MacArthur gesê:  “I never really got victory over pornography.”

 

Dit gebeur dikwels dat mense wat siek is, oud word, of sterwend is so oor hulle lewe nadink.  Jy wil nie jou lewe mors soos die ou man in Piper snr. se kerk nie.  Of soos die man wat spyt was oor sy lewe van verslawing aan pornografie nie.  Daarom is die bogenoemde vraag baie belangrik:  Hoe moet ‘n mens lewe.  Spreuke gee vir ons die antwoord.

 

Maar eers ‘n bietjie agtergrond.  Die hoofouter van Spreuke is Salomo (1:1, 10:1).  Prediker 12:9, 1 Konings 3, 4:29-34, 10:1-8 bevestig dit.  Maar Salomo het hulp gehad.  Onder opdrag van koning Hiskia is die wyshede van Salomo in boekvorm saamgestel (25:1).  Sekere dele van Spreuke is deur ander wyse manne geskryf (22:17, 24:23).  Agur en Lemuel het ook gehelp (30:1, 31:1).

 

 

Spreuke is ‘n boek wat goed is vir alle tye en kulture.  Elke bevolkingsgroep het sy spreekwoorde en daarom kan almal met Spreuke assosieer.  Die boek bestaan meesal uit kort vergelykings of paralellismes (Heb. mâshâl) wat maklik is om te onthou.  Natuurlik moet ons nie net die lewenswaarhede onthou nie.  Ons moet dit verstaan.  En daarmee help Spreuke ons ook:  “…om woorde van insig te verstaan” (1:2).  Om te verstaan moet jy weet dat alles in Spreuke beloftes is nie.  Daar is wel absolute stellings.  “Die vrees van die Here is die beginsel van die kennis; sotte verag wysheid en tug.” (1:7).  “Die offer van die goddelose is vir die Here ‘n gruwel, maar die gebed van die opregtes is Hom welgevallig.” (15:8).  Die voorgenoemde twee stellings is altyd waar.  Maar dit geld nie vir elke vers in Spreuke nie.  Hier is twee voorbeelde.

 

“My seun, vergeet my onderwysing nie, en laat jou hart my gebooie bewaar; want dit sal lengte van dae en jare van lewe en vrede vir jou vermeerder.” (3:2).  In die algemeen is dit so dat iemand wat God en sy ouers se lering gehoorsaam lank sal lewe.  Maar daar is uitsonderings.  Party godvresende mense sterf jonk en daar is goddelose mense wat lank lewe.  In die uiteindelike sin van die woord is hierdie vers altyd waar, want in die hemel sal die regverdige vir ewig lewe, maar die goddelose sal afgesny word.  “Oefen die seun volgens die eis van sy weg; dan sal hy, ook as hy oud word, daar nie van afwyk nie.” (22:6).  Party kinders wat verkeerd opgevoed is vind die regte pad, terwyl ander wat reg opgevoed is die pad byster raak.  Dus is hierdie vers ‘n algemene waarheid:  As iemand sy kinders reg opvoed sal hulle op die regte pad bly.

 

Onthou asseblief om nie een spreuk te neem as die volle waarheid oor ‘n betrokke saak nie.  Kom ek illustreer dit so.  Ek was een aand saam met ‘n paar vriende in ‘n sitkamer.  Een man het gesê dat dit belangrik is om duur klere te dra, want die vere maak die voël.  Sonder om te huiwer het my vriend geantwoord:  “Ja, maar al dra ‘n aap ‘n goue ring bly hy steeds ‘n lelike ding.”  So werk dit ook in Spreuke.  In 26:4 sê Salomo:  “Antwoord ‘n dwaas nie na sy sotheid nie, sodat jy ook nie net soos hy word nie.”  Maar in die volgende vers lees ons:  “Antwoord ‘n dwaas na sy sotheid, sodat hy nie wys is in sy eie oë nie.” (26:5).  Die les is dit:  Som die situasie op en besluit watter van die twee verse jy moet toepas.  Is die persoon ‘n 26:4 of 5 tipe dwaas?

 

Spreuke sal jou ook leer om in sulke (en baie ander) situasies te kan onderskei wat reg en verkeerd is.  Salomo het onder andere die boek geskryf “om aan die eenvoudiges skranderheid te gee…” (1:4).  En ook “om ‘n spreuk en beeldspraak te verstaan, die woorde van die wyse manne en hulle raaisels.” (1:6).  “Wat maak dit saak?” wonder iemand.  Vir Israel en haar bure kon dit die klere op jou rug beteken:  “En Simson sê aan hulle:  Laat my tog vir julle ‘n raaisel opgee; as julle dit vir my reg uitlê gedurende die sewe dae van die maaltyd en dit uitvind, dan sal ek julle dertig hemde en dertig stel klere gee; maar as julle dit vir my nie kan uitlê nie, dan moet júlle my dertig hemde en dertig stel klere gee.  Toe sê hulle vir hom:  Gee maar jou raaisel op, dat ons dit hoor.” (Rigter 14:12-13).  En volgens Jesus kan dit jou lewe red:

 

“En die dissipels het gekom en vir Hom gesê:  Waarom spreek U tot hulle deur gelykenisse (dis presies wat die woord Spreuke beteken)?  Toe antwoord Hy en sê vir hulle:  Omdat dit aan julle gegee is om die verborgenhede van die koninkryk van die hemele te ken, maar aan hulle is dit nie gegee nie.  Want hy wat het, aan hom sal gegee word, en hy sal oorvloed hê; maar hy wat nie het nie, van hom sal weggeneem word ook wat hy het.  Daarom spreek Ek tot hulle deur gelykenisse, omdat hulle, terwyl hulle sien, nie sien nie, en terwyl hulle hoor, nie hoor of verstaan nie.  En aan hulle word die profesie van Jesaja vervul wat sê:  Met die gehoor sal julle hoor en glad nie verstaan nie, en julle sal kyk en kyk, en glad nie sien nie.  Want die hart van hierdie volk het stomp geword, en met die ore het hulle beswaarlik gehoor; en hul oë het hulle toegesluit, sodat hulle nie miskien met die oë sou sien en met die ore hoor en met die hart verstaan en hulle bekeer en Ek hulle genees nie.  Maar julle oë is gelukkig, omdat hulle sien; en julle ore, omdat hulle hoor.  Want, voorwaar Ek sê vir julle, baie profete en regverdiges het begeer om te sien wat julle sien, en het dit nie gesien nie, en om te hoor wat julle hoor, en het dit nie gehoor nie.” (Matteus 13:10-17).  Kan iemand wat sukel om raaisels op te los en gelykenisse te verstaan, Jesus se leringe begryp?  “En Hy sê vir hulle:  Begryp julle nie hierdie gelykenis nie?  En hoe sal julle al die gelykenisse verstaan?” (Markus 4:13).  Spreuke sal jou help om die raaisels en dubbelsinnighede van die lewe op te los.

 

Omdat dit so is, is dit belangrik dat jy Spreuke leer en vir jouself en jou kinders lees.  In 1:4-5 lees ons:  “om aan die eenvoudiges skranderheid te gee, aan die jongeling kennis en oorleg; laat die wyse luister, dan sal hy insig vermeerder, en die verstandige sal verstandige gedagtes verkry”.  Ook is byna elkeen van die eerste nege hoofstukke is gerig aan “my seun”.  Wanneer jy die boek se lewenswysheid vir jouself en ander leer, moet jy onthou dat ‘n dwaas nie met wysheid kan lewe nie.  Dit is waar dat ‘n mens deur tug, pyn, en ondervinding leer wat goed is (1:2, 12:1, 22:15).  Maar jy kan nie die wysheid van Spreuke 10-31 toepas sonder Spreuke 1-9 nie.  Om wysheid te hê moet jy eers die Here vrees en by Hom jou wysheid kry (1:7, 2:6, 3:5-6).  Die evangelie is die fontein waaruit die strome van wysheid ontspring.  As jy Spreuke 10-31 probeer toepas sonder Jesus sal jy misluk.  Jy sal niks anders wees as ‘n morele ongelowige nie.  Jy is nie besig met ware godsdiens nie, maar met wettiesisme.  En dit is ‘n gruwel vir God en baat jou niks.  Moenie net abstrakte lewenswysheid sien nie.  Sien vir Jesus.  Hy’s oral in die boek.  In 8:22-31 word wysheid verpersoonlik en beskryf as Iemand wat reeds in die begin daar was toe alles gemaak is (dit klink nogal baie soos Johannes 1:1-3).

 

Selfs in die kort lewenswaarhede sien ons vir Jesus.  Hier is ‘n paar voorbeelde uit hoofstuk 10.  Hy is die wyse seun wat sy vader bly maak (10:1).  Deur sy geregtigheid word ons gered van die dood (10:2).  Sy liefde bedek ons oortredinge (10:12).  Dit was vir ons sondige dwaasheid dat Hy met ‘n roede oor sy rug geslaan is (10:13).  Deur ons goddeloosheid is sy lewe verkort, sodat ons lewe deur sy gehoorsaamheid verleng kon word (10:27, 30).  Jesus is die fondasie van Spreuke.  Die huis kan eers gebou word as die fondasie gelê is.  As jy God vrees (1:7) sal jy jou vriende reg kies (1:8-19, 13:20), immoraliteit vermy (5-7), die regte lewensmaat kies (31), nie te veel slaap of lui wees nie maar hard werk (6:6-11, 24:30-34), reg praat (10:19, 15:1), ‘n gesonde ouer-kind verhouding handhaaf (1:8, 10:1, 13:24, 29:15), en ander lewenswyshede toepas.

 

Baie wyse mense het al voorgestel dat ‘n mens Spreuke volgens die kalender lees.  Op die 1ste van die maand lees jy hoofstuk 1, of die 2de hoofstuk 2, en so aan tot die einde van die maand.  So kan jy dit maand na maand en jaar na jaar lees om wys te word.  Jy kan ook jou eie indeks van onderwerpe maak.  Voor in jou Bybel of ‘n notaboek kan jy die onderwerpe met ooreenstemmende teksverwysings neerskryf.

 

Woorde:  10:19, 12:18-19, 15:1…

Ouerskap:  13:24, 22:15, 29:15…

Kos:  23:1-3, 20-21…

Alkohol: 20:1, 21:17, 23:29-35…

Geld:  10:4, 28:20, 22…

Vriendskap: 1:8-19, 13:20…

Luiheid:  6:6-11, 24:30-34…

 

Jy kry die idee.

 

Moenie hierdie boek ignoreer nie.  Die verskil tussen wysheid en dwaasheid is die verskil tussen lewe en dood, die hemel en die hel.  “Want hy wat my vind, het die lewe gevind en verkry ‘n welbehae van die Here.  Maar hy wat my mis, benadeel sy eie lewe; almal wat my haat, het die dood lief.” (8:35-36).  Dit is in Jesus wat hierdie skatte van wysheid gevind kan word (Kolossense 2:3).  Hy is immers die wysheid van God (1 Korintiërs 1:24, 30).  Laat ons dan op die rots van sy wysheid bou en nie op die sand van ons eie dwase idees nie (Matteus 7:24-27).  Spreuke is nie net die wysheid van Salomo nie, maar van die God wat hom wys gemaak het.  Iemand “meer as Salomo is hier!” (Matteus 12:42).